به گزارش بنکر (Banker)، با وجود نوسان‌های تورم و افت و خیزهای آن، به جز سال‌های انگشت‌شماری تورم همواره دورقمی بوده است. نظر به اهمیت تورم و نقش آن در زندگی مردم و فعالیت‌های اقتصادی، این شاخص همواره مورد توجه مردم، سیاست‌گذاران و کارشناسان بوده است. بدین ترتیب سال‌هاست که شاخص تورم مصرف‌کننده به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های اقتصادی اعلام شده و مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ شاخصی که میزان رشد میانگین ۱۲ ماهه شاخص نرخ مصرف‌کننده را نشان می‌دهد.

اما به نظر می‌رسد به دلیل روش محاسبه و ماهیت شاخص، نقدهای جدی به آن وجود دارد. در ادامه برخی از آنها به اختصار بیان می‌شود: شاخص نرخ مصرف‌کننده که برای محاسبه تورم از آن استفاد می‌شود از بررسی نرخ بیش از ۳۰۰ کالا و خدمت به‌دست می‌آید. در شرایطی که تورم پایین است رشد نرخ کالاهای مختلف تفاوت زیادی با هم ندارد اما در تورم‌های بالا با توجه به یکنواخت نبودن تورم، کالاهای مختلف افزایش نرخ بسیار متفاوتی را تجربه می‌کنند.

به عنوان نمونه، در اردیبهشت، بر اساس آمارهای رسمی، تورم محصولات خوراکی حدود ۴۳ درصد بیش از تورم کالاهای غیرخوراکی و خدمات بوده است. این فاصله بسیار زیاد سبب می‌شود هر کس با توجه به سبد مصرفی خود تورم را به اندازه خاصی احساس کند. از سوی دیگر، وقتی تورم اوج می‌گیرد افزایش قیمت‌ها در همه شهرها و استان‌ها به یک میزان رخ نمی‌دهد. نرخ یک کالا ممکن است در هر شهری متفاوت با دیگر شهرها باشد. این اتفاق سبب شده است در ماه‌های اخیر، تورم استان‌های صدرنشین حدود ۱۰ درصد بیش از استان‌های با کمترین تورم باشد. در درون هر استان نیز تورم مناطق شهری و روستایی با یکدیگر متفاوت است و در تمام استان به یک اندازه قیمت‌ها افزایش نمی‌یابد.

بنابراین، طبیعی است که در تورم‌های بالا، شاخص تورم سالانه مصرف‌کننده نتواند میانگین خوبی از افزایش قیمت‌ها را نشان دهد و هر شخص یا تولیدکننده‌ای تورم متفاوتی را تجربه کند. اما این تمام ماجرا نیست؛ نقد دیگر به این شاخص این است که بر اساس میانگین ۱۲ ماهه شاخص نرخ مصرف‌کننده محاسبه می‌شود. بدین ترتیب، وقتی شوک قیمتی در یک ماه یا یک فصل رخ می‌دهد تورم به اندازه آن شوک قیمتی افزایش نمی‌یابد‌ بلکه یک سال باید بگذرد تا اثر این افزایش قیمت‌ها به طور کامل در تورم انعکاس پیدا کند. فرض کنید در یک ماه نرخ سبد کالا دو برابر شود با توجه به آنکه در ۱۱ ماه قبلی افزایش قیمت‌ها شدید نبوده، میانگین ۱۲ ماهه شاخص مصرف‌کننده تنها به اندازه یک‌دوازدهم شاخص مصرف‌کننده در ماه پایانی افزایش می‌یابد. این اتفاق سبب می‌شود در ماه‌های ابتدایی افزایش قیمت‌ها، شاخص تورم با تورم احساسی مردم فاصله بسیار زیادی داشته باشد و مردم آمار اعلامی را نادرست و فریبنده قلمداد کنند.

با توجه به نکات پیش‌گفته و برخی نقدهای دیگر به نظر می‌رسد شاخص تورم سالانه برای تورم‌های پایین و تک‌رقمی مفید است و وقتی تورم دورقمی داریم این شاخص چندان کارآیی ندارد. در چنین شرایطی تاکید زیاد بر این شاخص نه‌تنها کمکی نمی‌کند بلکه اعتماد مردم به آمارهای اقتصادی را نیز از بین خواهد برد. در تورم‌های بالا، شاخص تورم نقطه‌به‌نقطه تغییرات نرخ کالاها را بهتر و دقیق‌تر نشان می‌دهد و افزایش‌های اخیر قیمت‌ها را به خوبی منعکس می‌کند. تورم ماهانه نیز در شرایط اوج‌گیری تورم که تغییرات قیمتی مستمر و زیاد شده است می‌تواند مفید باشد.

این شاخص تغییرات قیمتی را در دو ماه متوالی نشان می‌دهد و با استفاده از آن می‌توان تغییرات کوتاه‌مدت قیمت‌ها را با دقت خوبی رصد کرد. در جمع‌بندی باید یادآور شد که با توجه به تورم بالا در کشور، بهتر است توجه سیاست‌گذاران، دولتمردان و کارشناسان معطوف به تورم نقطه‌به‌نقطه و ماهانه شود و کمتر تورم سالانه مورد توجه قرار گیرد. تفاوت‌های این شاخص‌ها نیز باید برای مردم و رسانه‌ها روشن شود تا از روش محاسبه و تفاوت‌های آنها آگاهی یابند.

منبع خبر: http://banker.ir/news/251660/نقدی-جدی-بر-نرخ-تورم-۱۲-ماهه